Read in English

Tháng Tư 2008
Nguyễn Gia Thưởng chuyển ngữ
Nguồn Thông Luận

Giáo dục Việt Nam qua cái nhìn của người Mỹ
Văn thư nội bộ của một viên chức Hoa Kỳ

“…Đối diện với sức kháng cự mãnh liệt này, chính sách của ông là thiết lập những hệ thống song song và trội giỏi hơn để chứng minh sự phá sản của nhóm thủ cựu đang nắm quyền chỉ huy các trường ngày hôm nay…”

Văn Thư Nội Bộ
của một viên chức Mỹ về những vấn đề giáo dục
mà Việt Nam sẽ yêu cầu Mỹ giúp,
khi Thủ Tướng Dũng (và PTT Nhân) gặp TT Bush vào tháng 6/2008

Phạm Đỉnh: Thông Luận xin chuyển đến bạn đọc một tài liệu do một viên chức Hoa Kỳ soạn thảo để chuẩn bị cho phiên hội kiến giữa Tổng thống G.W. Bush với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân trong chuyến công du Hoa Kỳ Tháng Sáu 2008 vừa qua.

Tài liệu hé mở cho thấy cái nhìn người Mỹ về hệ thống giáo dục Việt Nam hiện nay, và từ đó các viên chức giáo dục Mỹ hi vọng là phía Hoa Kỳ có thể dùng vai trò và ảnh hưởng của mối quan hệ hợp tác giáo dục song phương để góp phần thúc đầy tiến trình cải tổ giáo dục Việt Nam mà chính giới lãn hđạo đương quyền cũng khao khát.

Mưu sự của giới chức Hoa Kỳ là thế. Làm được hay không sẽ còn tuỳ vào khả năng của mỗi bên.

Tuy vậy, những ai quan tâm đến tiền đồ giáo dục Việt Nam, cũng là quan tâm đến việc đầu tư tương lai cho đất nước, sẽ nghĩ gì về quá trình chuyển hoá giáo dục như được phác hoạ trong tài liệu này? Tiến trình chuyển đổi giáo dục Việt Nam như được hình dung theo chiều chuyển hoá từ đào tạo cấp cao học trở xuống có phải là đáp án duy nhất đúng chăng? Một tiến trình đầu tư tương lai như thế sẽ vững chãi hay rồi cũng sẽ phí phạm như bao nhiêu đợt cải cách giáo dục trong suốt hơn ba mươi năm nay?

Thông Luận mời gọi các nhà chính trị, nhà kinh tế, và chính những nhà giáo dục Việt Nam cùng xem tài liệu này như một gợi ý phản biện, để cùng nhau tiếp lời thanh nghị với những nhà trí thức đã và đang đau đáu tâm sự trước đêm dài giáo dục Việt Nam hiện nay. Nếu nhìn hiện tình để chẩn đoán tương lai, thì nhà giáo dục Việt Nam thấy gì thấp thoáng ở cánh cửa vào tương lai?

Mong nhận được những ý kiến của thức giả Việt Nam trong và ngoài nước.

1. Tóm Lược: Hệ thống giáo dục của Việt Nam đang gặp khủng hoảng và thiếu nhân lực có khả năng là một một trong những yếu tố kìm hãm quan trọng nhất trong vấn đề phát triển và tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Các viên chức cao cấp Việt Nam, kể cả Thủ Tướng Nguyễn Tấn Dũng, đều thấy thách đố này và đã công khai yêu cầu Hoa Kỳ trợ giúp Việt Nam thay đổi cách giáo dục dân của mình. Không dễ dàng chuyển đổi một hệ thống hỏng hóc hiện tại đang được đội ngũ thư lại thiếu năng lực của ngành bao che kín kẽ, nhưng Hoa Kỳ có một cơ hội tốt để tạo chuyển biến và để lại dấu ấn của mình lên trên hệ thống giáo dục của Việt Nam trong tương lai. Bước đầu, Thủ Tướng Dũng đã chấp nhận chi phí «gạch và hồ» cho một trường Đại Học Hoa Kỳ, còn phía Hoa Kỳ thì bổ nhiệm vị Viện Trưởng, cùng một vài nhân sự hành chính và ban giảng huấn. Ông cũng yêu cầu chúng ta giúp mở chương trình đào tạo Tiến Sĩ tại Hoa Kỳ cho ít nhất 2.500 thanh niên Việt Nam, với điều kiện là những thanh niên thiếu nữ này sẽ trở về làm hạt nhân của thành phần ưu tú chính trị và hàn lâm quốc gia trong những thập niên tới. Phần lớn các sinh viên này sẽ được Việt Nam tài trợ.

2. Tôi tin rằng đáp ứng tích cực những lời yêu cầu này, có lẽ vào đúng dịp hội đàm hè năm nay giữa Tổng Thống Bush và vị Thủ Tướng, sẽ rất phù hợp với quyền lợi của Hoa Kỳ. Đáp ứng lời kêu gọi của Viêt Nam, không những hàng chục triệu sinh viên Việt Nam mà còn cả những phụ huynh có tinh thần hiếu học của họ sẽ thấy là Hoa Kỳ là đối tác trọng yếu cho tương lai cá nhân và tập thể của họ. Họ sẽ nhìn Hoa Kỳ như là một mẫu mực «Tiêu Chuẩn Toàn Cầu» mà Việt Nam muốn noi gương. Lúc này mà ta tích cực cộng tác với họ thì sẽ tạo cơ hội để Hoa Kỳ có thể giúp tác động lên thái độ của Việt Nam đồi với Hoa Kỳ và giúp trong nước họ xây dựng dần một nhà nước dân chủ và đa nguyên. Sử dụng nguồn nhân lực hiện có, chúng ta đã tham gia nhiều chương trình và dự án giúp hiện đại hoá hệ thống giáo dục và đào tạo thế hệ lãnh đạo Việt Nam tương lai. Nay lại cộng thêm nguồn tăng viện mới từ bên ngoài và giúp khơi nguồn cho những hợp tác chiến lược giữa nhà nước và tư nhân thì sẽ làm giàu thêm ảnh hưởng của Hoa Kỳ đối với hệ thống giáo dục Việt Nam, và định hướng cho xã hội Việt Nam mai sau. Đoạn 18 dưới đây sẽ liệt kê các yêu cầu cụ thể về những dự án giáo dục cấp nhà nước, USAID, và FCS. Phần Tóm Lược đến đây là hết.